اما زكات حبوب : مانند گندم و جو و برنج و لوبيا و نخود و امثال آن هم وقتى واجب آمدى ، كه وزن محصول به پنج وسق رسيدى ، و زكات آن هم مانند ميوه باب بود . « 1 » پوليكه از صدقات در ديوان صدقات فراهم آمدى ، در تحت نظارت عامل صدقات تا دو صد درهم بر هشت طبقهء مستحق آن‌كه در قرآن عظيم بنام فقراء - مساكين - عاملين صدقات - مولفه قلوب - آزادى غلامان - وامداران - غازيان و مجاهدين - مسافران ياد شده « 2 » تقسيم شدى ، و عامل صدقات نسبت به كارداران ديگر مالى اختيار زياد داشتى ، كه اين مبالغ را بدون اجازت خاص خليفه صرف كردى ، در حالى كه عاملان ديگر ، بدون اذن خليفه و يا والى و وزير او حق تصرف آزاد در پول بيت المال نداشتند . بقول قاضى ابو يوسف كه در كتاب الخراج تصريح كرده ، مقصد از فقراء مستمندان مسلمان ، و مقصد از مساكين درويشان اهل ذمه ( نصارى و يهود ) اند . « 3 » 2 / اموال غنيمت : منبع دوم مالى بيت المال اسلامى ، اموالى بود كه مسلمانان در جنگ بدست مىآوردند و آن عبارت بود از چهار چيز : اسيران - غلامان - زمين - اموال . اسيران جنگى به دادن فديه آزاد مىشدند ، اما زنان و كودكان ايشان از جملهء غلامان بودند كه كشتن ايشان جائز نبود ، و با قبول فديه امكان آزادى داشتند ، و زمين‌هاى مفتوحه هم به حكم حضرت عمر ( رض ) بمالكان آن سپرده و ازيشان خراج گرفته شدى كه شرح آن بيايد . اما اموال منقول مغتنم ، بموجب آيهء قرآن بر پنج حصه تقسيم شدى « 4 » كه چهار بهرهء آن ، از ان جنگاوران ، و يك پنجم ( خمس ) آن حق پيامبر صلعم

--> ( 1 ) - تاريخ تمدن اسلامى 1 / 164 ( 2 ) - قرآن عظيم سوره التوبه ، آيه 60 و ماوردى 122 ( 3 ) - تاريخ تمدن اسلامى 1 / 165 ( 4 ) - قرآن عظيم ، سوره الانفال ، آيه 41